مضر گرده ، مصلح آن كثيرا . ارسطاطاليس گفته هر گوهرى كه از رنگ خود تباه گردد پوشيدن آن بد باشد . مقدار شربت آن : نيم درم . * الخواص * گفته‌اند تعليق آن مقوى قلب و مانع خوف و فيروزى بر خصم و دارنده آن از غرق در آب و رسيدن صاعقه به آن محفوظ ماند و تختم بدان مانع نزديك شدن مار و عقرب است به صاحب آن و نگاه كردن بر آن بسيار باعث تقويت نور باصره و ديدن رويت هلال بدان باعث يمن و بركت و چون با اجسام نرم بگذارند صلب گرداند و مكلس آن تكليس معادن و تثبيت نفوس هاربه نمايد . فيل به كسر فا و سكون يا و لام معرب از پيل فارسى است و به هندى هاتى و هتهى و گج نيز به فتح كاف عجمى و جيم و به فرنگى آل فانطه و بانكريزى اليفين نامند . ماهيت آن : حيوانى است معروف بسيار كبير الجثه اكبر از كل حيوانات و از جمله مسوخات شمرده‌اند به اين معنى كه به صورت آن بعض از امم عاصيه سالفه مسخ گشته‌اند و بعد از سه روز مرده‌اند و انواع مىباشد از كمريه و مركه و غير اينها و مجنس از اينها و كمريه كبير جثه و با دست و پاهاى اندك كوتاه و مركه بلند و تا هفت ذرع دست از ناخن دست تا استخوان شانه آن و از اين زياده و نر آن را دو دندان بلند قوى مىباشد از دو طرف دهن آن بر آمده و خم دار به طرف بالا و بعضى را تا مقدار سه چهار ذرع دست و زياده هم بلند مىشود كه بر آن تختى و يا چارپايه بسته بر آن بعضى از هنود عمده نشسته مىخوانند و دندان بعضى تا به نصفه آنچه از دهن آن بيرون است مجوف مىباشد و بعضى كمتر و باقى غير مجوف و هر چه تجويف آن كمتر و ضخيم و راست و سفيد باشد بهتر است و آنچه را صيد كرده‌اند هر سال و يا يك سال در ميان از سر دندان آن قدرى مقدار يك شبر و يا كمتر مىبرند براى آنكه خوب قوى گردد و حلقه‌هاى برنجى بر آن مىاندازند تا منشق و متكسر نگردد از تابش آفتاب و صدمات و خرطوم آن را به هندى سوند نامند و به جاى بينى آنست و مجوف و پيچيده مىشود و از آن تنفس مىنمايد و آب را بدان به دم مىكشد و پيچيده در دهان خود ريخته مىخورد و كاه و غيره خوراكى خود را به همان خرطوم برداشته به دهان داخل مىكند و به دندانهاى آسيا كوتاه خرد كرده مىخورد و در خرطوم آن زور بسيار است و آن در كوهستان چيته و تپره و اسلام‌آباد كه در بنگاله‌اند و آشام و در صوبه اود و در كورك پور و غيره و دكهن و سرانديب و مالديب و حبشه و جاهاى ديگر نيز به هم مىرسد و مىگويند نادراً در جوف دندان بعضى افيال سالخورده چيزى مدور شبيه به مرواريد بزرگى به هم مىرسد و آن را گج موتى به لسان اهل هند مىنامند و دندان فيل ماده كه به هندى هتينى نامند كوتاه باريك تا به يك شبر و نيم و يا اندكى زياده بر آن و دندان فيل را به عربى عاج نامند و بهترين اجزاى آنست و مفصل پاهاى آن در وسط و مفصل دستهاى آن در وسط نيست بلكه در دو جانب بالا و اسفل يكى قريب به يك ذرع بالا و يكى نيز قريب يك ذرع به ناخن آن و لهذا در وقت نشستن و خوابيدن اولًا دستها را از پيش دراز مىكند پس پاها را مىخواباند و از گرماى بسيار متأذى مىگردد و هرگاه تب نمود به زودى مىميرد و مدت حمل آن هجده ماه گفته‌اند و مىگويند عمر آن مثل انسان است . طبيعت آن : سرد و بسيار خشك . افعال و خواص آن : * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء و النفض و غيرها * اكتحال زهره آن جالى آثار چشم و مقوى آن و آشاميدن هر روز دو درم براده عاج با ماء العسل و يا با آب و عسل مقوى حافظه و فهم و رافع درد مفاصل و پهلو و با آب و يا با ادويه مناسبه حابس اسهال و نزف الدم و با شراب و يا با ماء العسل تا يك هفته جهت حمل و به دستور فرزجه آن بعد از طهر جهت حمل زن عاقر مجرب دانسته‌اند و نيز چون بعد از طهر تا سه شب هر شب يك مثقال نشاره آن را با دو مثقال نبات سفوف نمايند و شب چهارم با شوهر جفت شوند باعث حمل است و با آب پودنه كوهى و يا نهرى چند روز پى هم مانع ازدياد جذام است و ذرور ساييده آن با هم وزن آن براده آهن جهت بواسير و آشاميدن بول آن به نحوى كه آن زن نداند كه بول فيل است ديسقوريدوس جهت حامله شدن زن عاقر مجرب گفته و حمول سرگين آن باعث آنست كه زن هرگز آبستن نگردد و گويند اگر بر درخت باردار بندند و يا بر آن بمالند ديگر بار نياورد و بخور آن رافع تب‌هاى مزمنه و گريزاننده هوام و طلاى آن رافع كلف و آثار جلد و قمل و محرق آن جهت سعفه رطبه و التيام زخمها و زهره آن جالى آثار چشم و طلاى آن براى رفع برص تا سه روز پى هم و با خون كشف و يا بيضه آن ترياق جميع سموم و خوردن يك قيراط از خصيه آن با آب كاسنى رافع ذرب و اسهال مزمن و فرزجه آن معين بر حمل در غايت اعانت . * الخواص * بستن دندان آن يعنى عاج بر عضوى كه استخوان آن شكسته و در آن مانده باشد جاذب و معين بر اخراج آن و تعليق آن بر گردن انسان خصوصاً اطفال و مواشى در پارچه بسته مانع ضرر و با و طاعون و صرع و ام الصبيان و اگر بر درخت زنند ثمر آن شيرين گردد و تعليق پوست آن رافع حمى ربع و حميات نايبه و در حديث از حضرت امام كاظم عليه الصلاة و السلام